✍️ लेखक : सरोज दाहाल, मलेसिया
हरितालिका तिज नेपाली समाजमा विशेष महत्त्व राख्ने एक धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हो, जुन विशेषगरी हिन्दू नारीहरूले भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन श्रद्धा र उल्लासका साथ मनाउने गर्छन्।
तिजलाई नारीहरूको आत्मबल, विश्वास, प्रेम, समर्पण र सामाजिक चेतनाको प्रतीकका रूपमा लिने गरिन्छ। यसको मूल कथा पार्वती र भगवान् शिवसँग सम्बन्धित छ। कथाअनुसार पार्वतीले शिवलाई प्राप्त गर्न निरन्तर तपस्या र व्रत गरी आफ्नो दृढ इच्छाशक्ति र निष्ठाको प्रमाण प्रस्तुत गरेकी थिइन्। अन्ततः उनको संकल्प सफल भई शिवसँग विवाह हुन पाएको सम्झनामा यो पर्व मनाइन्छ।
यसकारण, विवाहित महिलाहरूले पतिको दीर्घायुको कामना गर्दै व्रत बस्ने र कुमारीहरूले योग्य जीवनसाथीको आशामा पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ। तर तिज केवल व्रत बस्ने वा पूजापाठमा सीमित छैन; चेलीहरूले माइतीमा भेला भई दर खाने, भजन गाउने, नाचगान गर्ने, तथा आत्मप्रकटीकरण गर्ने अवसर पनि हो। यसले महिलाबीच आत्मबल, ऐक्यबद्धता र सांस्कृतिक चेतना बढाउने काम गर्छ।
पछिल्ला दशकहरूमा तिजलाई महिला सशक्तिकरणको आवाजका रूपमा पनि लिइन थालिएको छ। तिजका गीत, भजन र नृत्यमार्फत महिलाले सामाजिक विकृति, लैङ्गिक असमानता, हिंसा र विभेदको विरुद्धमा आफ्नो आवाज बुलन्द गर्दै आएका छन्।
आजको सन्दर्भमा तिज केवल धार्मिक अभ्यास मात्र नभई सामाजिक परिवर्तनको सन्देश बोकेको पर्व हो। यसले महिलालाई अधिकार, शिक्षा, स्वास्थ्य र समान अवसरप्रति सजग गराउने मार्ग बनाइरहेको छ।
यस अर्थमा, हरितालिका तिज केवल एक पर्व होइन, नारीको श्रद्धा, शक्ति, संस्कार र आवाजको उत्सव हो। यसले संस्कृति जोगाउने मात्र होइन, नारी चेतना र सामाजिक समावेशीताको बाटो पनि खोल्ने अवसर दिन्छ।
अन्त्यमा, सत्य निष्ठा, श्रद्धा, प्रेम र समर्पणको प्रतीक यो पर्व महिला सशक्तिकरण, सांस्कृतिक धरोहर र आध्यात्मिक साधनाको अवसर बनोस्। आमाहरूको आशीर्वाद, दिदीबहिनीहरूको एकता, र नारीत्वको गौरवले भरिपूर्ण हरितालिका तिजले समाजलाई अझ समृद्ध र प्रेरणादायी बनाओस्। 🌺 शुभकामना!
