हल्दिबारी । हाम्रो भान्सामा दैनिक रूपमा पाक्ने तरकारीमध्ये आलु सबैभन्दा बढी लोकप्रिय छ । तर, धेरैजसो मानिसहरू आलु खानाले पेट फुल्ने, ग्यास्ट्रिक बढ्ने वा पेट भारी हुने गुनासो गर्छन् । कतिपयले त ग्यास्ट्रिककै डरले आलु खानै छोडेको पनि पाइन्छ । तर, के वास्तवमै आलु खाँदा पेटमा ग्यास बग्छ त ?
वरिष्ठ पेट रोग विशेषज्ञ (ग्यास्ट्रोइन्टेरोलोजिस्ट) हरूका अनुसार यसको सीधा जवाफ ‘हो’ वा ‘होइन’ भन्ने हुँदैन । अधिकांश मानिसका लागि आलु ग्यास पैदा गर्ने प्राथमिक कारण होइन, तर यसलाई पकाउने शैली र खाने तरिका नमिल्दा भने पेटमा असजिलोपन आउन सक्छ ।
किन बन्छ पेटमा ग्यास ?
चिकित्सकहरूका अनुसार जब हामीले खाएको खानामा रहेको कार्बोहाइड्रेट सानो आन्द्रामा पूर्ण रूपमा पच्न सक्दैन, तब त्यो अधपचो खाना ठूलो आन्द्रामा पुग्छ । ठूलो आन्द्रामा रहेका ब्याक्टेरियाले उक्त खानालाई ‘फर्मेन्टेसन’ (किण्वन) गर्छन् । यस प्रक्रियामा स्वाभाविक रूपमा हाइड्रोजन, मिथेन र कार्बन डाइअक्साइड जस्ता ग्यासहरू उत्पन्न हुन्छन्, जसले गर्दा पेट फुल्ने र असजिलो हुने गर्छ ।
आलु र ग्यास्ट्रिकको सम्बन्ध
- प्रतिरोधी स्टार्च (Resistant Starch): आलुमा स्टार्चको मात्रा बढी हुन्छ । यसको केही अंश नपची ठूलो आन्द्रामा पुग्छ, जसले आन्द्राका असल ब्याक्टेरियालाई पोषण दिने काम (प्रिबायोटिक) गर्छ । यो स्वास्थ्यका लागि राम्रो भए पनि फर्मेन्टेसनका कारण कतिपयलाई अस्थायी रूपमा ग्यासको समस्या हुन सक्छ ।
- पकाउने तरिका र ‘फूड कम्बिनेसन’: समस्या आलुमा भन्दा पनि हामीले यसलाई कसरी खान्छौँ भन्नेमा निर्भर गर्छ । आलुलाई धेरै तेलमा तारेर (चिप्स वा फ्रेन्च फ्राइज) खाँदा त्यसमा भएको उच्च बोसोका कारण पचाउन धेरै समय लाग्छ । त्यस्तै, आलुलाई दाल वा अन्य गेडागुडीसँग मिसाएर खाँदा पनि पाचन प्रणालीलाई भार पर्छ र ग्यास बन्छ ।
आलुभन्दा यी खानेकुराले बढी ग्यास बनाउँछन्
चिकित्सकहरूका अनुसार आलुको तुलनामा भान्सामा प्रयोग हुने अन्य कतिपय खानेकुरा ग्यास बढाउन बढी जिम्मेवार हुन्छन्:
- गेडागुडी: चना, केराउ, मुसुरो र सिमी जस्ता गेडागुडीमा जटिल कार्बोहाइड्रेट हुने भएकाले यिनीहरू सहजै पच्दैनन् ।
- काउली समूहका तरकारी: काउली, ब्रोकाउली र बन्दाकोभीमा सल्फरयुक्त तत्त्व हुन्छ, जसले पेटमा बढी ग्यास पैदा गर्छ ।
- डेयरी उत्पादन: दूध, पनीर र आइसक्रिममा हुने ‘ल्याक्टोज’ धेरै मानिसलाई पच्दैन (ल्याक्टोज इनटोलरेन्स), जसले गर्दा पेट दुख्ने र ग्यास जम्ने हुन्छ ।
- सफ्ट ड्रिंक्स र सुगर-फ्री चुइगम: बजारमा पाइने चिसो पेय पदार्थ (सोडा) ले पेटमा सिधै कार्बन डाइअक्साइड छोड्छ भने सुगर-फ्री मिठाईमा हुने अल्कोहल सुगर सजिलै पच्दैन ।
पेटको समस्या र ग्यासबाट कसरी बच्ने ?
विशेषज्ञको सुझाव: “हरेक व्यक्तिको पाचन क्षमता फरक हुन्छ । खानाको मात्रा र शैलीमा सामान्य सुधार गरेर ग्यास्ट्रिकको समस्याबाट बच्न सकिन्छ ।”
१. खाना चबाएर खाने: हतारमा खाँदा खानासँगै हावा पनि भित्र जान्छ, जसले डकार र ग्यास बढाउँछ । त्यसैले खाना सधैं बिस्तारै चबाएर खानुपर्छ ।
२. खानेकुरा फेरबदल गर्ने: यदि आलु र दाल सँगै खाँदा पेट भारी हुन्छ भने, अर्को पटक तिनलाई अलग-अलग खाएर हेर्नुहोस् । यसले कुन खानाले समस्या गरेको हो भन्ने थाहा पाउन मद्दत गर्छ ।
३. पकाउने शैली बदल्ने: आलुलाई धेरै तार्नुको सट्टा उसिनेर वा कम तेलमा तरकारी बनाएर खाने बानी बसाल्नुपर्छ ।
४. फाइबरको मात्रा बिस्तारै बढाउने: खानामा अचानक धेरै फाइबर समावेश गर्दा पाचन तन्त्रमा दबाब पर्न सक्छ, त्यसैले बिस्तारै मात्रा बढाउनु पर्छ ।
डाक्टरलाई कहिले देखाउने ?
ग्यास र पेट फुल्नु सामान्य समस्या भए पनि यदि यसको साथमा तीव्र रूपमा तौल घट्ने, लगातार पेट दुख्ने, दिसामा रगत देखिने, कडा कब्जियत हुने वा बारम्बार उल्टी हुने जस्ता गम्भीर लक्षण देखिएमा ढिला नगरी चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ ।
