नेपाली समाजको आस्था, संस्कार र परम्परासँग गहिरो रूपमा जोडिएको श्री स्वस्थानी व्रत कथा यस वर्ष पुस शुक्ल पूर्णिमादेखि सुरु हुँदैछ। मिति २०८२ साल पुस १९ गतेदेखि प्रारम्भ हुने यो व्रत एक महिनासम्म निरन्तर कथा वाचन, व्रत, पूजा र ध्यानसाधनासहित मनाइने धार्मिक पर्व हो, जसको समापन माघ शुक्ल पूर्णिमाका दिन स्नान, दान र पारायणसहित गरिन्छ।
स्कन्दपुराण अन्तर्गत रहेको श्री स्वस्थानी महात्म्यमा वर्णित यस व्रतको केन्द्रमा शक्ति, धैर्य र कल्याणकी प्रतीक देवी श्री स्वस्थानीको आराधना गरिन्छ। व्रत तथा कथा श्रवणबाट मानसिक शान्ति, पारिवारिक सद्भाव र आत्मशुद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
ऐतिहासिक र सांस्कृतिक पृष्ठभूमि
श्री स्वस्थानी व्रतको प्रचलन भक्तपुरस्थित सालिनदी (शालिनदी) क्षेत्रबाट सुरु भएको जनविश्वास छ। सालिनदी किनारमा सदियौँदेखि सामूहिक रूपमा यो व्रत बस्ने परम्परा रहँदै आएको छ। कालान्तरमा यो परम्परा देशभर फैलिँदै आज ग्रामीणदेखि सहरी क्षेत्रसम्म घर–घरमा कथा वाचन गरिने धार्मिक संस्कारका रूपमा स्थापित भएको छ।
धार्मिक र सामाजिक सन्देश
स्वस्थानी कथामा भगवान् शिव र सती (पार्वती) को भक्तिपूर्ण जीवन, त्याग, धैर्य र सत्यको महत्त्व प्रस्तुत गरिएको छ। कथाका अध्यायहरूले आत्मसंयम, कर्तव्यनिष्ठा, सदाचार र पारिवारिक मर्यादाको शिक्षा दिन्छन्। यस व्रतले समाजमा नैतिक मूल्य, आपसी विश्वास र सहिष्णुताको सन्देश फैलाउने धार्मिक अगुवाहरू बताउँछन्।
व्रत विधि र आचरण
व्रतालुहरूले पवित्र स्नान गरी दैनिक रूपमा स्वस्थानी कथा वाचन गर्छन्। विशेषगरी महिलाहरूले निराहार वा फलाहार व्रत बस्ने परम्परा छ। घरमा दीप प्रज्वलन, शिव–पार्वतीको पूजा र नियमित कथा श्रवणले घर–परिवारमा सकारात्मक ऊर्जा र शान्ति फैलिने विश्वास गरिन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार व्रतको मूल उद्देश्य परिवारको कल्याण, सन्तानको सुख, दीर्घायु र वैवाहिक जीवनको समृद्धि कामना गर्नु हो।
आस्था र संस्कारको प्रतीक
धार्मिक जानकारहरूका अनुसार श्री स्वस्थानी व्रत कथा केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई नेपाली समाजको जीवनशैली र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको परम्परा हो। पुस शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म गरिने यो महिनाभरको साधनाले आत्मिक शुद्धि, संयम र सकारात्मक सोचको अभ्यास गराउने विश्वास छ।
यस अवसरमा देशभरका श्रद्धालुहरूले श्रद्धा र भक्ति भावका साथ व्रत तथा कथा वाचन सुरु गरेका छन्। धार्मिक अगुवाहरूले यस पर्वले समाजमा शान्ति, सद्भाव र नैतिक चेतना अभिवृद्धि गर्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
