लण्डन। लामो समयसम्म निरन्तर कडा परिश्रम गर्नु नै सफलताको एकमात्र आधार हो भन्ने परम्परागत सोचमाथि पछिल्लो समय प्रश्न उठ्न थालेको छ। विशेषगरी युवा पुस्ता कामप्रति अत्यधिक दत्तचित्त हुँदै गएको सन्दर्भमा काम–जीवन सन्तुलन, मानसिक स्वास्थ्य र दीर्घकालीन सफलताको विषयमा बहस चर्किंदै गएको हो।
श्रमबजारमा युवाशक्ति प्रमुख आधार मानिन्छ। बढ्दो उमेरसँगै शारीरिक क्षमता, ऊर्जा र कार्यकुशलताका कारण युवाहरू श्रममा बढी निर्भर हुनु स्वाभाविक मानिन्छ। तर विज्ञहरूका अनुसार कामको बोझसँगै भविष्यप्रतिको उत्तरदायित्व र व्यक्तिगत जीवनप्रति सचेत रहनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
प्राध्यापक तथा सामाजिक विश्लेषक स्कट ग्लोवेका अनुसार मानिसको जीवनमा पैसा जति महत्वपूर्ण छ, त्यति नै दक्षता, ज्ञान र सामाजिक सम्बन्ध पनि आवश्यक हुन्छ। उनका भनाइमा अत्यधिक कामले तत्काल उपलब्धि दिलाउन सक्छ, तर दीर्घकालमा मानसिक तनाव, शारीरिक थकान र बर्नआउटको जोखिम बढाउँछ।
हालका वर्षहरूमा सन्तुलित काम, व्यक्तिगत सफलता र मानसिक स्वास्थ्यप्रति चासो बढ्दै गएको देखिन्छ। ग्लोवे स्वयं पनि कार्यस्थलको अत्यधिक दबाब, मानसिक तनाव र शारीरिक थकानबाट टाढा रहन चाहेको बताइन्छ। उनका अनुसार कामलाई नियम र सीमाभित्र राख्नु नै दिगो कार्यसंस्कृति हो।
काममा सन्तुलन = जीवनमा सन्तुष्टि
अध्ययनहरूका अनुसार लामो समय निरन्तर काम गर्नु मात्र उपलब्धिको सूचक होइन। काममा सन्तुलन हुनु भनेको केवल चाहना होइन, जीवन सन्तुष्टिको आधार पनि हो। श्रमिकले आफ्नो श्रमको मूल्यसँगै सामाजिक सहकार्य र व्यक्तिगत जीवनलाई समेत महत्व दिनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।
ग्लोवे भन्छन्, “समाजमा कठिनाइ हुन्छन्, तर भविष्यको सम्भावना नै प्रतिउत्तर हो। मानिसको वास्तविक शक्ति तत्कालको हिसाब–किताब होइन, दीर्घकालीन सुरक्षा, सामाजिक सिकाइ र मूल्यगत स्थायित्व हो।”
आर्थिक सुरक्षा र जीवनको उतार–चढाव
एक इन्भेस्टमेन्ट बैंकमा कार्यरत ग्लोवे शेयर बजारमा रुचि राख्ने व्यक्ति हुन्। उनी निर्माण व्यवसायमा पनि संलग्न छन्। पर्याप्त आम्दानी हुँदाहुँदै पनि जीवनमा उतार–चढाव रहने उनको अनुभवले आर्थिक सुरक्षा र मानसिक सन्तुलनबीचको सम्बन्धलाई उजागर गर्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार श्रमिकहरू व्यवहारिक निर्णयमा स्वतन्त्र हुनुपर्ने आवश्यकता बढ्दै गएको छ। आर्थिक सुरक्षा केवल व्यक्तिगत नभई पारिवारिक जिम्मेवारीसँग पनि जोडिएको विषय हो।
आधुनिक कार्यसंस्कृतिमा परिवर्तन
व्यस्त शहरहरूमा स्वतन्त्रता, लचकता र खुसीलाई उत्पादकत्वको आधार मान्न थालिएको छ। कम्पनीहरू दक्ष र जटिल काम गर्न सक्ने श्रमिकलाई महत्वपूर्ण अंगका रूपमा हेर्न थालेका छन्। तर लामो समयको कामलाई मात्र क्षमताको प्रमाण मान्ने प्रवृत्तिले श्रमिकको मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्ने चेतावनी दिइएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार नङ्ग खिइने गरी परिश्रम गर्नु सफलताको संकेत हुन सक्छ, तर त्यसलाई सफलताको मापन मान्न सकिँदैन। काम, जीवन र मानसिक स्वास्थ्यबीच सन्तुलन कायम गर्नु नै आजको दिगो सफलता हो।
(स्रोत: बीबीसी वर्कलाइफमा आधारित विश्लेषण)
