देवेन्द्र किशोर ढुङगाना । भद्रपुर।नेपाली साहित्यका प्रथम कवि भानुभक्त आचार्यको २१२ औं जन्मजयन्ती आज देश तथा विदेशका विभिन्न स्थानमा विभिन्न कार्यक्रमहरूको आयोजना गरी मनाइँदैछ।
भानुभक्तले अयोध्याका राजा रामको जीवनलाई संस्कृतमा रचिएको भावपूर्ण अनुवाद ‘रामायण’ को रूपमा प्रस्तुत गरेर नेपाली जनताको लागि ठूलो सेवा गर्नुभएको छ। उनले रचेको रामायण अझै पनि नेपाली घरहरूमा सुमधुर लयमा वाचन गरिन्छ।
पृथ्वी नारायण शाहद्वारा भौगोलिक रूपमा एकीकृत नेपाललाई भाषा, साहित्य र संस्कृति मार्फत पहिलो कवि भानुभक्तले एकीकृत गरे। १८७१ साल असार २९ गते तनहुँको चुँदिरम्घा गाउँमा जन्मेका भानुभक्तले नेपालीमा रामायण रचना गर्ने प्रेरणा पाए जब एक साधारण किसानले उनलाई ‘जन्म पछि राम्रो काम गरेर नाम कमाउन’ सल्लाह दिए।
‘वधुशिक्षा’ उनको अर्को प्रसिद्ध कृति हो। त्यस्तै गरी ‘प्रश्नोत्तर’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’ र ‘फुटकर रचना’ जस्ता रचनाहरू छन्। आचार्य कुमारी चौकको हिसाब तिर्न नसकेर जेल जाने पहिलो कवि थिए। उनी सरकारी कार्यालयहरूमा ढिलासुस्ती र ‘भविष्यवाद’ का कट्टर विरोधी थिए र आफ्नो कवितामा भोलिको विरोध गर्दै लेखेका थिए – ‘भोलिभोली भन्दैमा सब घर बितिगो बक्सियोस आज झोली’।
नेपाली जातीय एकता, राष्ट्रिय पहिचान र नेपाली सांस्कृतिक चेतना जगाउन र राष्ट्रिय संस्कृतिलाई सुदृढ पार्न भानुभक्तको ऐतिहासिक योगदान छ। भानुभक्त एक ऐतिहासिक व्यक्ति हुन्, त्यसैले सबै नेपालीहरूले उनलाई सम्मान गर्नुपर्छ र उनका विचारहरूमा उठेका विवादहरूमा छलफल र आलोचनात्मक कार्यक्रमहरू आजको मुख्य आवश्यकता हो।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर अध्ययनको क्रममा भानुभक्तमाथि धेरै अनुसन्धान पत्रहरू लेखिएका छन्। यस अवसरमा आज बिहान काठमाडौंको रानीपोखरी लगायत देश, बिदेशमा रहेको राष्ट्रिय प्रतीक भानुभक्तको प्रतिमामा माल्यार्पण गर्ने र प्रभातफेरी निकाल्ने कार्यक्रम आयोजना गरिनेछ।
आदिकवि आचार्यद्वारा नेपालीमा अनुवादित रामायण वाचन गरेर भानु जयन्ती मनाइन्छ। यस अवसरमा भाषा, साहित्य र संस्कृतिको क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरूले आज विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरेर भानु जयन्ती मनाइरहेका छन्।
आदिकवि आचार्यलाई आदिकवि भन्न नसकिने पनि तर्क गरिएको छ किनभने उनी आफूभन्दा पहिले पनि नेपालीमा कविता लेख्ने कवि थिए। भानुभक्तको अध्ययन र अनुसन्धान गरिरहेकी त्रिभुवन विश्वविद्यालयकी सहप्राध्यापक ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली भन्छिन् कि भानुभक्तलाई आदिकवि भन्नु उपयुक्त छ किनभने उनले रामायण जस्तो ग्रन्थलाई नेपाली लोककथामा अनुवाद गरेर भाषिक एकतामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएका थिए। रामायण ग्रन्थले भाषाको क्षेत्रमा नेपाली भाषी समाजमा नयाँ युगको सुरुवात गरेको मानिन्छ।
आदि कवि आचार्यको मृत्यु असोज १९२५ मा भएको थियो। भानुभक्तको जन्मजयन्ती नेपाली भाषी बढी भएका देश र ठाउँहरूमा पनि मनाइन्छ, जस्तै दार्जिलिङ, सिक्किम, भुटान, बर्मा र अन्य देश र ठाउँहरूमा आज सास्कृतिक उत्सवको रुपमा मनाइरहेका छन।
