नेपाली कांग्रेस सभापति पदका उम्मेदवार : शक्ति–समीकरण, पृष्ठभूमि र सम्भावित परिणामको विश्लेषण
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन नजिकिँदै गर्दा सभापति पदका आकाङ्क्षीहरू क्रमशः खुल्दै आएका छन् । वर्तमान विधानअनुसार शेरबहादुर देउवा तेस्रो कार्यकालका लागि उठ्न नपाउने भएपछि पार्टीको शीर्ष नेतृत्वमा नयाँ पुस्ता वा ‘ट्रान्जिशन’ नेतृत्व आउने निश्चितजस्तै भएको छ। यसले काँग्रेसभित्रको शक्ति–समीकरणमा नयाँ तरंग ल्याइदिएको छ।
नीचे प्रमुख सम्भावित दाबेदारको पृष्ठभूमि, आधार, कमजोरी र अन्तिम प्रतिस्पर्धामा असर पार्ने कारकहरूको विश्लेषण:
१) डा. शेखर कोइराला
बलियो पक्ष
१४औँ महाधिवेशनमा देउवासँग दोस्रो चरणसम्म पुगेको अनुभव भएकाले राष्ट्रव्यापी संरचनामा उनको प्रभाव उच्च।
‘कोइराला ब्रान्ड’ को राजनीतिक पूँजी—कांग्रेसको परम्परागत आधारभूत पंक्तिमा अझै बलियो समर्थन।
प्रचार–प्रसार, संगठन विस्तार, युवा–मध्यम पुस्ताको अपेक्षा, ‘परिवर्तनको सन्देश’—यी पक्षमा सक्रिय।
कमजोरी
आन्तरिक गुटगत एकता बनाउन असमर्थ—गगन थापा र उनका समर्थकहरू छुट्टै लाइनमा उभिन थालेका छन्।
निर्णय लिने प्रक्रियामा ‘अलि ढिलो, अलि दुविधाग्रस्त’ भन्ने आलोचना।
सम्भाव्यता
यदि विपक्षी समूह (इतर समूह) एकमत हुन सके, शेखर प्रमुख दाबेदार बन्छन्। तर विभाजन भए प्रतिस्पर्धा कमजोर हुनसक्छ।
२) गगन थापा
बलियो पक्ष
पार्टीभित्र सबैभन्दा लोकप्रिय युवा नेता।
पार्टीभित्र ‘जेनेरेशनल सिफ्ट’ को मुख्य प्रवक्ता—महाधिवेशनको मनोविज्ञानमा ठूलो प्रभाव पार्ने क्षमता।
प्रभावशाली भाषणशैली, जनमतमा उच्च स्वीकार्यता।
कमजोरी
संगठनात्मक संरचना शेखर वा खड्काको जति बलियो छैन।
पुरानो पुस्ता र परम्परागत गुटको पूर्ण समर्थन पाउन कठिन।
उम्मेदवारी दिए शेखर–गगन गठबन्धन नै टुक्रिन सक्छ।
सम्भाव्यता
युवा लहर बलियो भए सर्भप्राइज क्यान्डिडेट बन्न सक्छन्, तर संगठनगत गणितले चुनौती दिन्छ।
३) पूर्णबहादुर खड्का (कार्यवाहक सभापति)
बलियो पक्ष
देउवानिकट, संस्थापनको ‘स्वाभाविक उत्तराधिकारी’ को रूपमा प्रोजेक्ट गरिँदै।
संगठनप्रति राम्रो पकड—पार्टीभित्र ‘सिस्टम चलाउने नेता’।
समितिमा महाधिवेशन मिति अनुमोदन गराउनेजस्ता भूमिकाले प्रभाव थपियो।
कमजोरी
स्पष्ट सार्वजनिक घोषणामा ढिलाइ—‘देउवाको आशीर्वाद पर्खिएको’ देखिने छवि।
देउवा समूहभित्रै विकल्पका रूपमा अन्य पुराना नेताहरू पनि सक्रिय—एकीकृत समर्थन जुटाउन कठिन।
सम्भाव्यता
यदि देउवाले प्रत्यक्ष ‘एन्डोर्स’ गरे—खड्का बलियो हुन्छन्। नत्र प्रतिस्पर्धा चर्किन सक्छ।
४) कृष्णप्रसाद सिटौला , डा.शशांक कोइराला , डा. प्रकाशशरण महत, निधि, प्रकाशमान सिंह,
(पूर्वपदाधिकारी समूह – सात नेताहरू)
बलियो पक्ष
पार्टीका सबैभन्दा अनुभव तथा पदमा बसेका ‘भेटेरान’ नेतृत्व।
संरचनामा व्यापक सम्बन्ध, पुरानो पुस्ताको भरोसा।
तहगत नेताहरूबीच जरोबुट्टो बलियो।
कमजोरी
७ जनामध्ये एक उम्मेदवारमा सहमति जुट्न नसक्दा विश्वसनीयता कमजोर।
उमेर, वैचारिक नविकरण र ऊर्जा अभावको आलोचना।
यीमध्ये कतिपय पहिले पनि उम्मेदवार बनेर कमजोर प्रदर्शन गरिसकेका।
सम्भाव्यता
यदि साझा एक व्यक्ति छान्न सफल भए, उनीहरू ‘किङ–मेकर’ मात्र होइन ‘किङ’ बन्न पनि सक्छन्।
तर सहमति नभए—मत विभाजन भएर कमजोर बन्छन्।
५) कल्याण गुरुङ
बलियो पक्ष
पार्टीभित्र ‘सुधारवादी’ छवि।
प्रदेश/जिल्लास्तरका केही निकट समूहहरू सक्रिय।
कमजोरी
मत आधार कमजोर—१४औँ महाधिवेशनमा पाएको मत निकै कम।
ठूलो प्रभाव वा गठबन्धन निर्माणमा कठिनाइ।
सम्भाव्यता
उनको उम्मेदवारी सन्देशात्मक हुनसक्छ, निर्णायक होइन।
उम्मेदवारबीचको शक्ति–समीकरण
सम्भावित तीन प्रमुख ध्रुव
१. स्थापना/देउवा समूह — पूर्णबहादुर खड्का
२. इतर समूह — डा. शेखर कोइराला
३. युवा/परिवर्तन ध्रुव — गगन थापा
निर्णायक तत्व
गठबन्धन राजनीतिः शेखर–गगन एउटै समूहमा उभिए भने बलियो।
देउवाको संकेत: खड्का कति बलियो हुने वा कमजोर पर्ने यहीबाट टुंगिन्छ।
पूर्वपदाधिकारीहरूको सहमति: उनीहरू ‘फाइसलाकर्ता शक्ति’ बन्दै छन्।
विश्लेषणात्मक सार
हालको अवस्था हेर्दा:
शेखर कोइराला: सबैभन्दा पहिला र स्पष्ट उम्मेदवारी, राष्ट्रिय स्तरको बलियो संरचना—मुख्य दाबेदार।
पूर्णबहादुर खड्का: देउवाको समर्थन पायो भने ‘फाइनलिस्ट’।
गगन थापा: नयाँ पुस्ताको मुख्य आवाज, तर संगठनगत ब्रेकथ्रू आवश्यक।
सात पूर्वपदाधिकारीको समूह: यदि एकीकृत भए—निर्णायक प्रभाव। नत्र कमजोर।
१५औँ महाधिवेशन कोइराला बनाम खड्का/स्थापना को गहिरो प्रतिस्पर्धामा जाने सम्भावना अहिले सबैभन्दा उच्च देखिन्छ।
