✍️देवेन्द्र किशोर ढुङगाना पत्रकार /राजनीतिक बिश्लेषक – नेपालको पछिल्लो निर्वाचन परिणामले केवल सत्ताको समीकरण मात्र परिवर्तन गरेको छैन, यसले राजनीतिक संस्कार, नेतृत्वको विश्वसनीयता र जनअपेक्षाको स्तरलाई पनि नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ। यही परिवेशमा नेपाली कांग्रेसका नेता गगन थापाको राजीनामा प्रकरण एउटा व्यक्तिको निर्णयभन्दा धेरै ठूलो—एक प्रवृत्तिको संकेतका रूपमा देखा परेको छ। प्रश्न अब केवल “राजीनामा किन?” भन्ने होइन, “यो कदमले नेपाली राजनीतिमा कस्तो सन्देश दिन्छ?” भन्ने हो।
निर्वाचनमा अप्रत्याशित पराजयपछि थापाले “नैतिक जिम्मेवारी” स्वीकार गर्दै पद त्याग्ने घोषणा गर्नु, सैद्धान्तिक रूपमा हेर्दा, नेपाली राजनीतिमा विरलै देखिने अभ्यास हो। परम्परागत रूपमा पराजयपछि जिम्मेवारी पन्छाउने, दोष अरूमाथि थोपर्ने र पदमा टिकिरहने प्रवृत्तिको बीच यस्तो कदमले सकारात्मक संकेत अवश्य दिन्छ। तर यथार्थ राजनीति केवल नैतिकताको सरल समीकरणमा सीमित हुँदैन। यहाँ प्रत्येक निर्णयमा रणनीतिक तह पनि उत्तिकै बलियो हुन्छ।
थापाको राजीनामालाई यही दुई कोणबाट हेर्नुपर्छ—नैतिकता र रणनीति। एकातर्फ, उनले जनतासामु जवाफदेही नेतृत्वको सन्देश दिन खोजेका छन्। अर्कोतर्फ, यो कदमले उनको राजनीतिक छविलाई पुनःनिर्माण गर्ने अवसर पनि दिन सक्छ। चुनावी हार—पार्टी ३८ सिटमा खुम्चिनु र आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा पराजित हुनु—ले उनलाई कमजोर बनाएको थियो। यस्तो अवस्थामा राजीनामा दिएर उनी “जिम्मेवार र आत्मालोचनात्मक नेता” का रूपमा पुनःस्थापित हुन खोजेका हुन सक्छन्।
तर यस प्रकरणको गहिरो अर्थ नेपाली कांग्रेसभित्रको आन्तरिक द्वन्द्वसँग जोडिएको छ। पार्टीभित्र पुरानो र नयाँ नेतृत्वबीचको टकराव लामो समयदेखि सतहमा आएको विषय हो। एकातर्फ संस्थागत अनुभव, परम्परा र सञ्जालमा आधारित पुरानो नेतृत्व छ; अर्कोतर्फ परिवर्तन, पारदर्शिता र सुशासनको नारासहित उभिएको युवा पुस्ता हो । थापाको उदय यही दोस्रो धाराको प्रतिनिधित्वका रूपमा भएको हो।
यद्यपि, विशेष महाधिवेशनको सन्दर्भमा देखिएको हतारो र त्यसमा भएको विवादले यो टकरावलाई झन् गहिरो बनायो। अदालतसम्म पुगेको यो विवादले पार्टीभित्रको लोकतान्त्रिक अभ्यासमै प्रश्न उठायो। यसले न केवल संगठनलाई कमजोर बनायो, तर बाह्य रूपमा पनि कांग्रेसप्रतिको विश्वास घटयो। परिणामस्वरूप, लोकतान्त्रिक शक्तिहरूबीच बन्ने सम्भावित एकता कमजोर भयो र निर्वाचनमा यसको प्रत्यक्ष असर देखियो।
यही पृष्ठभूमिमा थापाको राजीनामा एउटा “परीक्षण” जस्तै बनेको छ। यदि पार्टीले यसलाई स्वीकार गर्छ भने, त्यो नयाँ नेतृत्वलाई स्थान दिने संकेत हुन सक्छ। यसले कांग्रेसभित्र पुस्तान्तरणको प्रक्रिया औपचारिक रूपमा सुरु भएको सन्देश दिन सक्छ। तर यदि “पार्टी एकता” को नाममा राजीनामा फिर्ता गराइन्छ भने, त्यो यथास्थितिको निरन्तरता मात्र हुनेछ—जहाँ परिवर्तनको आवाजलाई सीमित गरिन्छ।
नेपाली जनताले पछिल्लो निर्वाचनमा दिएको सन्देश स्पष्ट छ—उनीहरू सुशासन, पारदर्शिता र भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम चाहन्छन्। यो केवल नीतिगत कुरा होइन, नेतृत्वको व्यवहार र संस्कारसँग जोडिएको अपेक्षा हो। युवा नेतृत्वप्रति बढ्दो आकर्षण पनि यही कारणले हो। जनताले अब भाषण होइन, परिणाम खोजिरहेका छन्।
तर प्रश्न उठ्छ—के केवल उमेरले मात्र नेतृत्व परिवर्तन सम्भव हुन्छ? वा सोच, शैली र कार्यशैलीमा परिवर्तन आवश्यक छ? थापा जस्ता नेताहरूले यदि साँच्चै नयाँ राजनीतिक संस्कार स्थापित गर्न चाहन्छन् भने, उनीहरूको चुनौती केवल पद प्राप्ति होइन, प्रणालीगत सुधार हो। त्यसका लागि आन्तरिक लोकतन्त्र, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्छ।
थापाको राजीनामाले अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ—नेपाली राजनीतिमा नैतिकता कति प्रभावकारी छ? यदि नैतिक कदमलाई केवल रणनीतिक चालका रूपमा व्याख्या गरिन्छ भने, त्यसले दीर्घकालीन रूपमा नैतिक अभ्यासलाई नै कमजोर बनाउन सक्छ। तर यदि यसलाई संस्थागत रूपमा स्वीकार गरिन्छ भने, यसले राजनीतिक संस्कारमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
अन्ततः, यो प्रकरणको निष्कर्ष केन्द्रीय कार्यसमितिको निर्णयमा निर्भर हुनेछ। तर त्यसभन्दा पनि महत्वपूर्ण कुरा, कांग्रेसले यसबाट कस्तो पाठ सिक्छ भन्ने हो। के उसले आन्तरिक विवादलाई समाधान गर्दै नयाँ ऊर्जा र दिशा दिन सक्छ? वा पुरानै शक्ति सन्तुलनको खेलमा अल्झिरहन्छ?
गगन थापाको राजीनामा व्यक्तिगत निर्णय मात्र होइन, यो बदलिँदो नेपाली राजनीतिक चेतनाको दर्पण हो। यसले देखाएको छ, जनताले अब उत्तरदायी, पारदर्शी र परिणाममुखी नेतृत्व खोजिरहेका छन्। यदि राजनीतिक दलहरूले यो सन्देश बुझ्न सकेनन् भने, आगामी दिनहरूमा उनीहरूका लागि चुनौती अझ जटिल बन्नेछ।
यसैले, थापाको राजीनामा स्वीकार होस् वा अस्वीकार—यसले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ: नेपाली राजनीति अब पुरानै ढर्रामा चल्न सक्दैन। परिवर्तन केवल नारामा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ।
भद्रपुर, झापा
