– डी. के. कौशिक
कतिपय मानिसहरूलाई लाग्न सक्छ, आजको संसारमा कामको अभाव छ। तर फोटोग्राफीले अझै पनि धेरैलाई आशाको किरण देखाइरहेको छ। म एक डाक्टरलाई चिन्छु, जो धेरै प्रसिद्ध हुनुहुन्छ। उहाँलाई तस्बिर खिच्न निकै मन पर्छ। उहाँ विवाहको फोटोग्राफी पनि गर्नुहुन्छ। त्यति मात्र होइन, उहाँ त्यस काममा यति समर्पित हुनुहुन्छ कि विवाहको मौसममा शल्यक्रियाको मिति समेत राख्नु हुन्न। यस्ता उदाहरणहरू धेरै छन्।
हाम्रो समाज र वरिपरिको कुरा गर्दा, यो क्षेत्र पर्यटकहरूका लागि निकै आकर्षणको केन्द्र बनेको तथ्य लुकाइएको छैन। यसको पछाडि फोटोग्राफीको ठूलो योगदान छ। उत्कृष्ट तस्बिरहरूले यस क्षेत्रलाई अझ प्रिय बनाएका छन्। क्यामेरा बोकेर फोटोग्राफरहरू कचनकवल, किचकबध र मेची किनारजस्ता स्थानमा पुगेर यहाँको सुन्दरता कैद गर्छन्।
यदि तपाईं फोटोग्राफीको इतिहास हेर्न चाहनुहुन्छ भने, सन् १८३० तिर फर्कनु पर्छ। लुइस डागेरले ‘डागुरेओटाइप’ नामक फोटोग्राफिक प्रक्रिया आविष्कार गर्नुभयो। फ्रान्सेली विज्ञान प्रतिष्ठानले सन् १८३९ जनवरी ९ मा यसको घोषणा गर्यो र त्यसै वर्षको अगस्ट १९ लाई फ्रान्सेली सरकारले ‘विश्व फोटोग्राफी दिवस’ घोषणा गर्यो। त्यसपछि १८७० मा रोल फिल्मको आविष्कार, १९०० मा कम्प्याक्ट क्यामेरा, र १९७५ मा डिजिटल फोटोग्राफीको आगमनले नयाँ युग सुरु गर्यो। आज डिजिटल क्यामेरा र स्मार्टफोनले फोटोग्राफीलाई सहज, लोकप्रिय र दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनाइदिएको छ।
हामीले कम्प्याक्ट क्यामेरादेखि हाइब्रिड, डीएसएलआर हुँदै मिररलेस क्यामेरा सम्मको विकास प्रत्यक्ष देखेका छौं।
यद्यपि पछिल्ला वर्षहरूमा फोटोग्राफीको संसार नाटकीय रूपमा परिवर्तन हुँदै गएको छ। पुराना स्टुडियोहरू बन्द हुँदै गएका छन्। प्रविधिको शक्ति यति तीव्र भएको छ कि क्यामेराको स्वरूप नै बदलिएको छ। आजकल तस्वीर खिच्न ‘रुल अफ थर्ड्स’, ‘गोल्डेन स्पाइरल’ वा ‘लिडिङ लाइन’ जस्ता सिद्धान्त नबुझ्दा पनि, एआई (Artificial Intelligence) ले तपाईंलाई सजिलोसँग सल्लाह दिन्छ। मन नपरेको तस्वीर पनि एआई–आधारित सफ्टवेयरले तुरुन्तै सम्पादन गर्न सक्छ।
तर, प्रश्न उठ्छ– के यसले फोटोग्राफरको आवश्यकता घटाउँछ त? बिल्कुलै होइन। एआई आफैंमा सिर्जनशील छैन, यो त दिइएको डाटामा भर पर्छ। तर क्यामेरासँग निरन्तर नयाँ विचार र दृष्टिकोण दिने फोटोग्राफर सधैं अद्वितीय हुन्छ। त्यसैले, एआईसँगको प्रतिस्पर्धा सजिलै जित्न सकिन्छ।
फोटोग्राफी दिवस मनाउनु भनेको केवल एउटा दिन सम्झनु मात्र होइन, यस कलाको सम्मान गर्नु पनि हो। त्यसैले, अझ दृढताका साथ क्यामेरा समातौं। आज स्मार्टफोनमार्फत समेत उत्कृष्ट तस्बिर खिच्न सकिन्छ, किनकि त्यो पनि क्यामेरै हो।
आउनुहोस्, फोटोग्राफीलाई जीवनको साथी बनाउँदै नयाँ यात्राको सुरुवात गरौं।
