नेत्रविक्रम बिमली / नेपालको पूर्वी जिल्ला झापा प्रत्येक वर्ष मनसुनको समयमा बाढीको संकटसँग जुझ्दै आएको छ। ‘जिल्ला विपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना-२०८२’ अनुसार बाढीलाई झापाको प्रमुख प्रकोपका रूपमा पहिचान गरिएको छ। यस वर्ष पनि असोजको मध्यतिर आएको बाढीले जिल्लाका आधा दर्जन स्थानीय तहलाई गम्भीर रूपले प्रभावित बनायो। तर, यस संकटमा नेपाल रेडक्रस सोसाइटी (नेरेसो) झापा शाखाले दिएको मानवीय सहायता हजारौं विस्थापित परिवारको लागि आशाको किरण बन्यो।
बाढीको प्रकोप र उद्धारको तत्काल प्रक्रिया :
असोज १७ र १८ का दिनहरूमा झापाका विभिन्न नगरपालिका र गाउँपालिकामा बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्यायो। सरकारी तथ्यांक अनुसार, ४,०८७ भन्दा बढी परिवार प्रभावित भएका थिए, जसमा १,८९५ परिवार पूर्ण रूपमा विस्थापित भए।
बाढीपछि राहत कार्यलाई तीव्र बनाउन नेपाल रेडक्रस सोसाइटीले ‘एकद्वार प्रणाली’ लागू गर्यो, जसले राहत वितरणमा प्रभावकारिता र पारदर्शिता सुनिश्चित गर्यो। रेडक्रसका प्रतिनिधिहरूका अनुसार, राहतको प्राथमिक उद्देश्य “कोही पनि भोको न रहोस् र कसैले खुलेआकाशमुनि रात बिताउनु नपरोस्” थियो।
राहतका प्रमुख पहलुहरू
रेडक्रसले प्रभावित परिवारलाई खाद्यान्न र अन्य आवश्यक सामग्री प्रदान गर्दै राहत कार्य अघि बढायो। राहत वितरणका प्रमुख तत्वहरू यस्ता थिए:
खाद्यान्न सहयोग: प्रत्येक प्रभावित परिवारलाई २५ केजी चामल, दाल, नून, तेल र ५ केजी आलु सहित राहत प्याकेज वितरण ।
आवासीय सुविधा: १३२० थान मेट्रेस, ११५८ थान कम्बल र ५२० थान त्रिपाल वितरण ।
महिला र किशोरीको विशेष हक: १७४५ डिगनिटी किट र ११०० किशोरी किट वितरण , जसले महिलाको स्वास्थ्य र स्वच्छतामा ध्यान पुग्याे।
नगद सहायता: पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएका परिवारलाई तत्कालको आवश्यकता पूरा गर्न प्रति परिवार रु. ७,५०० नगद प्रदान ।
आगलागीमा रेडक्रसको सक्रियता
बाढीको प्रकोप सामाप्त हुन नपाउँदै झापामा आगलागीका घटनाहरू पनि देखा परे। चालू आर्थिक वर्षको फागुन मसान्तसम्म आगलागीबाट प्रभावित भएका ४ परिवारलाई रेडक्रसले गैर-खाद्य सामग्री उपलब्ध गराउँदै राहत पुर्यायो। यसले देखाउँछ कि रेडक्रसले बाढी मात्र होइन, आगलागी जस्ता अन्य विपत्तिहरूमा पनि सक्रियता देखाउँदै छ।
चुनौती र दीर्घकालीन उपाय
झापाका ठूला र साना नदीहरूको जलस्तर बढ्नाले बाढीका क्षतिहरू कम गर्न केवल राहत वितरण पर्याप्त छैन। रेडक्रस झापा शाखाले राहतको साथै विपद् व्यवस्थापन र समुदायमा आधारित पूर्वतयारीमा पनि ध्यान दिएको छ। विपद्मा प्रभावित परिवारहरूको मद्दत गर्नु मात्र होइन, दीर्घकालीन समाधानका लागि समुदायलाई प्राविधिक र सामाजिक प्रशिक्षण दिइएको छ।
जिल्ला प्रशासन र स्थानीय सरकारसँगको समन्वयले विपत्ति प्रकोपका समयमा मानवीय सहयोगलाई प्रभावकारी बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएको छ।
झापामा बाढी र आगलागीको प्रकोपमा नेपाल रेडक्रस सोसाइटीले खेलेको भूमिकाले एक उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ। राहत कार्य र प्रभावकारी विपद् व्यवस्थापन योजनाले रेडक्रसलाई संकटको घडीमा लाखौं जीवन बचाउन र प्रभावित परिवारहरूको पुनर्निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्षम बनाएको छ।
“मानवता र सहकार्यको साथमा विपत्ति भइहालेका प्रत्येक व्यक्तिको पुनर्निर्माण सम्भव छ” भन्ने रेडक्रसको सन्देशले समुदायमा आशा र विश्वासका सन्देशहरू फैलाएको छ।
