✍️देवेन्द्र किशोर / प्रधान सम्पादक ‘स्वतन्त्र आवाज’ । नेपालको समकालीन राजनीतिमा पछिल्ला केही वर्षयता वैकल्पिक शक्ति, स्वतन्त्र राजनीतिक व्यक्तित्व र स्थापित दलहरू बीचको असन्तुष्टिहरु तीव्र रूपमा देखिएको छ। यही परिवेशमा उदाएका केही राजनीतिक पात्रहरूले जनतामा आशा, विद्रोह र परिवर्तनको नयाँ बहस जन्माएका छन्। तर, परिवर्तनको नारासँगै राजनीतिक व्यवहार, अभिव्यक्तिको मर्यादा, लोकतान्त्रिक संस्कार र वैचारिक स्थिरता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्। कुनै पनि नेताको लोकप्रियता केवल भीड, नाराबाजी वा सामाजिक सञ्जालको प्रभावले दीर्घकालीन रूपमा स्थापित हुँदैन; त्यसका लागि संयमित दृष्टिकोण, संस्थाप्रतिको सम्मान र समावेशी सोच आवश्यक हुन्छ।
हाल श्रमिक संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष हर्क साम्पाङले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह बारे सार्वजनिक रूपमा उठाएका प्रश्न, संसदभित्र देखिएको उनको आक्रामक शैली तथा पछिल्ला अभिव्यक्तिहरूले नेपाली राजनीतिमा पुनः एउटा गम्भीर बहस जन्माएको छ। लोकतन्त्रमा सरकारको आलोचना गर्ने अधिकार प्रत्येक नागरिक र नेतासँग सुरक्षित हुन्छ। प्रधानमन्त्री वा सरकारका कामकारबाहीमाथि प्रश्न उठाउनु अस्वाभाविक होइन। तर, आलोचना र राजनीतिक प्रतिशोधबीचको सीमारेखा मेटिन थाल्यो भने त्यसले लोकतान्त्रिक संस्कारलाई कमजोर बनाउने खतरा रहन्छ।
हर्क साम्पाङलाई धेरैले एउटा विद्रोही, स्पष्ट वक्ता र परम्परागत राजनीतिक संरचनाविरुद्ध उभिएको पात्रका रूपमा हेरेका छन्। धरानमा पानीको अभियानदेखि जनसहभागितामूलक गतिविधिसम्म उनले केही सकारात्मक सन्देश दिएका पक्षहरू पनि छन्। तर, पछिल्ला समयका उनका अभिव्यक्ति र व्यवहारले उनको राजनीतिक यात्राभित्र बढ्दो व्यक्तिवाद, आवेगप्रधान प्रस्तुति र विरोधकै लागि विरोध गर्ने प्रवृत्ति बलियो हुँदै गएको संकेत देखिएको छ भन्ने आलोचना पनि बढ्दो छ।
विशेषतः हिजो धार्मिक समुदायसँग भएको टकराव, सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा देखिएको कटुता तथा आज संसदभित्रको असंयमित शैलीले उनलाई लिएर नेपसली समाजले मिश्रित धारणा निर्माण गरिरहेको देखिन्छ। लोकतन्त्रमा असहमति स्वाभाविक हो, तर असहमतिको प्रस्तुति यदि समाजलाई ध्रुवीकरण गर्ने दिशामा जान थाल्यो भने त्यसले सामाजिक सद्भावमै प्रश्न खडा गर्न सक्छ। यही कारणले कतिपय विश्लेषकहरूले साम्पाङको शैलीलाई परिवर्तनकारीभन्दा बढी उत्तेजनात्मक राजनीतितर्फ उन्मुख भएको टिप्पणी गर्न थालेका छन्।
राजनीतिमा वैचारिक स्पष्टता अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। कुनै पनि नेताले कहिले सत्ता विरोध, कहिले सत्ता समीकरण, कहिले अति राष्ट्रवादी भाष्य र कहिले पूर्ण अराजनीतिक प्रस्तुति देखाउँदा जनतामा अन्योल पैदा हुन्छ। साम्पाङको राजनीतिक अभिव्यक्तिमा देखिएको यही विरोधाभास अहिले बहसको विषय बनेको छ। उनले आफूलाई जनताको पक्षधर र स्थापित शक्तिविरुद्धको अभियानकर्ता बताउँदै आएका छन्, तर व्यवहारमा कहिलेकाहीँ व्यक्तिगत आक्रोश हाबी भएको अनुभूति हुने गरेको आलोचकहरूको तर्क छ।
यद्यपि, यस सन्दर्भमा अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष पनि छ—नेपाली जनताले पछिल्ला वर्षहरूमा नयाँ पुस्ताका नेतृत्वप्रति देखाएको आकर्षण। परम्परागत दलहरूप्रतिको निराशाले जनतालाई वैकल्पिक अनुहारतर्फ मोडेको हो। यही सन्दर्भमा बालेन्द्र शाह (बालेन) जस्ता व्यक्तित्वले युवापुस्तामा नयाँ आशा जगाएका छन्। प्रशासनिक सुधार, विकास निर्माणमा तीव्रता, भ्रष्टाचारविरुद्धको सन्देश र स्वतन्त्र राजनीतिक पहिचानले बालेनलाई एउटा फरक राजनीतिक प्रतीकका रूपमा स्थापित गरेको देखिन्छ।
बालेन शाहप्रतिको जनविश्वास केवल उनको लोकप्रियतामा सीमित छैन, त्यो स्थापित राजनीतिक संस्कृतिप्रतिको जनआक्रोशको अभिव्यक्ति पनि हो। युवापुस्ताले अब भाषणभन्दा परिणाम खोजिरहेको छ। उनीहरू भावनात्मक नाराभन्दा कार्यसम्पादनमा विश्वास गर्न थालेका छन्। यही कारणले आजको नेपाली राजनीतिमा नयाँ अध्यायको बहस प्रारम्भ भएको छ, जहाँ पुराना दलहरूलाई चुनौती दिने स्वतन्त्र र वैकल्पिक नेतृत्वको उदय भइरहेको छ।
तर, परिवर्तनको राजनीति सफल हुनका लागि केवल विद्रोही भाषा पर्याप्त हुँदैन। लोकतान्त्रिक मूल्य, सहिष्णुता, संस्थागत सोच र राष्ट्रिय एकताको भावना अनिवार्य सर्त हुन्। यदि कुनै नेता केवल आलोचना, उत्तेजना र व्यक्तिगत आक्रमणमै केन्द्रित हुन्छ भने उसले दीर्घकालीन राजनीतिक विश्वास निर्माण गर्न सक्दैन। जनताले अहिले परिवर्तन चाहेका छन्, तर त्यो परिवर्तन संयमित, उत्तरदायी र समावेशी होस् भन्ने अपेक्षा पनि राखेका छन्।
यसैले आज नेपाली राजनीतिले दुई फरक प्रवृत्तिबीचको संघर्ष देखिरहेको छ। एकातिर सकारात्मक परिवर्तन, प्रशासनिक सुधार र नयाँ राजनीतिक संस्कृतिको अपेक्षा छ भने अर्कोतिर व्यक्तिवादी आक्रोश, उत्तेजनात्मक अभिव्यक्ति र असहिष्णुताको जोखिम पनि समानान्तर रूपमा बढिरहेको छ। यही मोडमा राजनीतिक नेतृत्वको चरित्र परीक्षण हुने गर्दछ।
हर्क साम्पाङजस्ता पात्रहरूले जनभावनालाई आवाज दिन खोज्दा लोकतान्त्रिक मर्यादा र सामाजिक संवेदनशीलताको सीमालाई पनि आत्मसात् गर्न आवश्यक छ। अन्यथा, परिवर्तनको नाममा सिर्जना हुने अराजकता स्वयं परिवर्तनकै बाधक बन्न सक्छ। नेपाली राजनीति अहिले संक्रमणको यस्तो चरणमा छ जहाँ जनताले केवल विरोधी होइन, जिम्मेवार र परिपक्व नेतृत्व खोजिरहेका छन्।
अन्ततः लोकतन्त्रको सुन्दरता यही हो, यहाँ आलोचना गर्न पाइन्छ, प्रश्न उठाउन पाइन्छ र वैकल्पिक विचार राख्न पाइन्छ। तर, लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउने तत्व संवाद, सहिष्णुता र संस्थाप्रतिको सम्मान हुन्। नेपालको नयाँ राजनीतिक यात्राले यदि यही मूल्यलाई आत्मसात् गर्न सक्यो भने मात्र परिवर्तनको सपना स्थायी उपलब्धिमा रूपान्तरण हुनेछ।
