✍️ नारायणबहादुर बस्नेत
श्रावण १ गते, साउने सग्राती नेपालभर आ–आफ्नै रीतिरिवाज, स्वाद र शैलीमा मनाइन्छ।यो दिन केवल पूजा वा परिकारको रमाइलोमा मात्र सीमित छैन;यो समाजभित्रको मेलमिलाप, संस्कारको पुनः स्मरण, र पुस्तौंदेखि जगेर्ना हुँदै आएको परम्पराको सम्मान गर्ने विशेष अवसर हो।
आजको डिजिटल पुस्ता मोबाइल र इन्टरनेटमा रमाइरहेको छ।
यदि हामीले आफ्ना नानीहरूलाई यस्ता मौलिक पर्वहरूको अर्थ, मूल्य र अनुभव दिन सकेनौं भने,यी परम्पराहरू एक दिन इतिहासका पानामा मात्र सीमित हुनेछन्।
झापा – स्वाद र समरसताको संगम
झापामा सग्रातीको बिहानै घरघरमा तरुल, कचौर, मासको अचार, फर्सीको पकोडा, गुन्द्रुकजस्ता परिकार बनाइन्छ।
महिलाहरू हरियो चुरा, मेहेन्दी, पोतेमा सजिन्छन्।
दिउँसो युवाहरू लाठी (लूतो) लिएर टोलको सीमामा पुग्छन्। “रोग जा, रिस जा!” भन्दै लूतो फालिन्छ।
यो परम्परा अशुभ हटाउने र मन हलुका बनाउने विश्वासमा आधारित छ।
कञ्चनपुर – थारू संस्कृतिको मिठास
यहाँ विशेषगरी थारू समुदायमा सग्राती “घुइया पनिया” परिकारको स्वादमा मनाइन्छ।घरघरमा सामूहिक रूपमा पकाइएका परिकारहरू साझा गरिन्छ।साँझतिर जंगलतिर गएर लाठी फालिन्छ — दुष्ट हटाउने र गाउँ शुद्ध राख्ने सांकेतिक परम्परा स्वरूप।
इलाम – हरियाली पर्वको सांगीतिक छटा
इलाममा सग्रातीको रूप अलिक फरक छ।यहाँ हरियालीको पूजा, देवीदेवताहरूको आराधना, र साझा भोज गरिन्छ।लूतो फाल्ने चलन नभए पनि मेलमिलाप, भजन, परम्परागत नृत्य र आपसी आत्मीयता मार्फत पर्वको सौन्दर्य झल्किन्छ।
मोरङ – मिथिला र पहाडी संस्कृतिको मिश्रण
मोरङमा सग्राती मिथिला संस्कार अनुसार पनि मनाइन्छ – पिठार, दहीचिउरा, तरुल, सामूहिक नाचगान।यहाँ पनि टोल–सीमामा प्रतीकात्मक रूपमा लूतो फालिन्छ -मनको रिस, विग्रह र विकार हटाउने विश्वासका साथ।
लूतो फाल्ने परम्परा – अन्धविश्वास होइन, सामूहिक शुद्धि र मनको शान्ति, लूतो फाल्ने परम्परा कुनै अन्धविश्वास होइन। यो हाम्रो समाजमा वर्षभर जम्मा भएका दुःख, रिस, रोग र क्लेशलाई फाल्ने सामूहिक अभ्यास हो। लाठी फाल्दै, ढुंगा हान्दै, सबै गाउँले जुटेर मन हलुका बनाउने, सम्बन्ध सुधार्ने र सकारात्मक ऊर्जा फैलाउने परम्परा हो। आजको आधुनिक चिन्तनले पनि यस्ता भावनात्मक शुद्धिकरणको अभ्यासलाई उपयोगी मान्ने गरेको छ।
आज सग्राती, आउनुहोस्
हामी सबै मिलेर जात, धर्म, क्षेत्र, भाषा नहेरी
हाम्रो साझा संस्कार मनाऔं।
घर–टोलबाट रिस, रोग, र अशान्ति
लूतोमा बाँधेर टाढा फालौँ।
संस्कार जोगाऔं, संस्कृति बाँडौँ।
– हाम्रो माटो, हाम्रो पहिचान।
– हाम्रो संस्कार, हाम्रो शान।
🙏 साउने सग्रातीको शुभकामना सबैमा
