✍️ नारायणबहादुर बस्नेत
२०८२ सालको पुस १५ गते नेपाली पात्रोले तीन महत्वपूर्ण पर्व एकै दिन प्रस्तुत गरेको छ — तमु ल्होसार, पुत्रदा एकादशी र कवि शिरोमणि लेखनाथ पौडेल जयन्ती।
धार्मिक, सांस्कृतिक र साहित्यिक तीनै धाराको संगम बनेको यो दिन नेपाली समाजको बहुरङ्गी एकता र विविधताप्रतिको गौरवको प्रतीक बनेको छ।
१. तमु ल्होसार — गुरुङ समुदायको नयाँ वर्ष
तमु ल्होसार गुरुङ (तमु) समुदायको प्रमुख पर्व हो, जसले नयाँ वर्षको आरम्भ जनाउँछ। “ल्हो” को अर्थ वर्ष र “सार” को अर्थ नयाँ भन्ने हुन्छ। यस अवसरमा गुरुङ समुदायले पुरानो वर्षलाई बिदाइ गर्दै नयाँ वर्षलाई स्वागत गर्छ। घर–घरमा परम्परागत भेषभूषा, नाचगान र सामूहिक भोजका साथ मनाइने यो पर्व सामूहिक एकताको प्रतीक हो। आज तमु ल्होसार केवल समुदायमा सीमित नभई राष्ट्रिय पहिचानको पर्वका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।
ल्होसारको सन्देश हो – “समयको चक्रसँगै जीवन पनि नवीकरण हुनुपर्छ।”
विगतका कमजोरी सुधार्दै, सामूहिकताको भावना बलियो बनाउँदै र सह–अस्तित्वमा विश्वास राख्दै नयाँ ऊर्जाका साथ अघि बढ्ने प्रेरणा यो पर्वले दिन्छ।
२. पुत्रदा एकादशी – आस्था, तपस्या र आशाको पर्व
पुस शुक्ल पक्षको एकादशीलाई पुत्रदा एकादशी भनिन्छ, जुन धार्मिक आस्थाका दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण व्रत हो।
पौराणिक मान्यताअनुसार यस दिन भगवान् विष्णुको आराधना र व्रत बस्नेले सन्तान सुख, पारिवारिक सौहार्द र पवित्र मन प्राप्त गर्छ।
तर पुत्रदा एकादशीको मूल सन्देश केवल सन्तान प्राप्तिमा सीमित छैन, बरु – “आत्मिक शुद्धता, संयम र धर्मप्रतिको आस्था” नै यसको सार हो। यस दिन व्रत बस्नेले भोग–वासनाबाट टाढा रहँदै आत्मिक उन्नति, पारिवारिक उत्तरदायित्व र कर्मको मूल्यबोध गर्न सिक्छ।
आधुनिक सन्दर्भमा, यो एकादशीले मानवता, सत्य र सदाचारको निरन्तर अभ्यास गर्न हामीलाई प्रेरित गर्छ।
३. कवि शिरोमणि लेखनाथ पौडेल जयन्ती — साहित्य र चेतनाको दीप पुस १५ गते नै कवि शिरोमणि लेखनाथ पौडेलको जयन्ती पनि पर्दछ।
वि.सं. १९४२ साल पुस १५ गते कास्की जिल्लाको अर्जुनचौपारीमा जन्मिएका लेखनाथ पौडेलले नेपाली साहित्यमा नैतिकता, दर्शन र आत्मज्ञानको अमर विरासत छोडेका छन्।
उनका कृतिहरूमा आध्यात्मिक चेतना र राष्ट्रप्रेमको सुन्दर संयोजन पाइन्छ। “पागल”, “सावित्री सत्यवान”, “मनको बाँसुरी”, “ऋतु विचार” जस्ता कृतिहरूले उनको साहित्यिक चेतनाको गहिराइ उजागर गर्छन्।
लेखनाथ पौडेलले भनेका थिए -“मानवता नै सबै धर्मको मूल हो।”यो विचार आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ, जब समाज धर्म, जात, राजनीति र स्वार्थका कारण विभाजित हुँदै गएको छ। लेखनाथको दर्शनले समानता, विवेक र नैतिक चेतनाको दीप प्रज्वलित गर्छ।
तीन पर्वको साझा सन्देश : विविधतामा एकता र आन्तरिक शुद्धताको यात्रा एकै दिन परेका यी तीन पर्वले नेपाली समाजलाई तीन तहमा सन्देश दिन्छन् – तमु ल्होसार – समुदाय र संस्कृतिबीचको एकता र उत्सवको भावना पुत्रदा एकादशी – आत्मसंयम र आध्यात्मिक शुद्धताको मार्ग
कवि लेखनाथ जयन्ती – साहित्य र नैतिक चेतनाको जागरण
यी सन्देशहरू मिलेर नेपाली समाजलाई सिकाउँछन् –
“धर्मले आत्मा शुद्ध पार्छ,
संस्कृतिले समुदाय जोड्छ,
र साहित्यले चेतना जागृत गर्छ।”
२०८२ पुस १५ गतेको यो अद्भुत संगम केवल पात्रोको संयोग मात्र होइन -यो नेपालको धार्मिक, सांस्कृतिक र बौद्धिक चेतनाको भव्य उत्सव हो। यी पर्वहरूले हामी सबैलाई आ–आफ्नो पहिचानमा रहँदै पनि एकअर्काप्रति सम्मान, सहिष्णुता र साझा राष्ट्रिय भावनाको बोध गराउँछन्।
आऊँ,यस दिन संस्कृति, आस्था र साहित्यका तीन दीप प्रज्वलित गर्दैएक उज्यालो, समृद्ध र सहिष्णु समाज निर्माणको कामना गरौँ।