श्रीनगर (कश्मीर)। विगत साढे तीन दशकदेखि थातथलो छोडेर विस्थापित जीवन बिताउन बाध्य कश्मीरी पण्डितहरूको एक ठूलो टोली यतिबेला आफ्नै जन्मभूमि कश्मीर फर्किएको छ। अमेरिका, युरोपसहित विश्वका विभिन्न मुलुकमा छरिएर रहेका कश्मीरी हिन्दूहरूको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधिमण्डल विगत केही दिनदेखि कश्मीरका विभिन्न क्षेत्रको स्थलगत भ्रमणमा व्यस्त रहेको छ। झन्डै ३६ वर्षपछि पहिलोपटक मातृभूमिको माटो टेक्दा र बाल्यकालका गल्लीहरू नियाल्दा धेरैजसो विस्थापितहरू पुराना यादहरू सम्झेर निकै भावुक बनेका छन्। सन् १९९० को दशकमा भड्किएको हिंसा र असुरक्षाका कारण रातारात घर छाड्न विवश उनीहरूले वर्षौंदेखि बन्द रहेका आफ्ना पैतृक घर र भग्नावशेषहरू हेर्दै आँसु थाम्न सकेनन्। यो टोलीले दक्षिण, मध्य र उत्तरी कश्मीरका विभिन्न इलाकाको भ्रमण गरी स्थानीय बासिन्दासँग साक्षात्कार समेत गरिरहेको छ।
विगतमा डर र त्रासका कारण कतिपय विस्थापितहरू एकपटक पनि कश्मीर फर्कन सकेका थिएनन् तर यसपटकको भ्रमणमा उनीहरूले घाटीको शान्तिसुरक्षा र वातावरणीय अवस्थामा उल्लेख्य सुधार आएको महसुस गरेका छन्। ग्लोबल कश्मीरी पण्डित हेरिटेज टुरका प्रतिनिधिहरूका अनुसार भौतिक सुख-सुविधा संसारको जुनसुकै कुनामा उपलब्ध भए पनि आफ्नो जरा र मातृभूमिको न्यास्रो मेट्न यो टोली कश्मीर आएको हो। प्रतिनिधिमण्डलका सदस्यहरूले घाटीमा सकारात्मक परिवर्तन आएको स्वीकार गरे पनि आफ्नो स्थायी र सुरक्षित घरफिर्ती तब मात्र सम्भव हुने बताएका छन् जब त्यहाँका बहुसंख्यक मुस्लिम समुदायले उनीहरूलाई खुला हृदयले स्वागत गर्नेछन् र पुरानो सामाजिक सद्भाव तथा भ्रातृत्व फेरि ब्यूँतनेछ।
यसैबीच कश्मीरी पण्डितहरूको ऐतिहासिक पुनरागमन र पुनर्वासको ठोस खाका तयार पार्न श्रीनगरस्थित एसकेआईसीसीमा दुई दिवसीय विशेष सम्मेलनको आयोजना गरिएको छ जसमा जम्मू-कश्मीरका उपराज्यपाल मनोज सिन्हाको समेत विशेष उपस्थिति रहेको छ। जुन महिनाको सुरुदेखि सञ्चालन भइरहेको यो बृहत् ऐतिहासिक अभियानका क्रममा टोलीले संकलन गरेका स्थलगत अनुभव, चुनौती र स्थानीयको सुझाव समेटेर एउटा विस्तृत प्रतिवेदन तयार पार्ने गृहकार्य गरिरहेको छ। उक्त प्रतिवेदन केन्द्रीय गृह मन्त्रालयमार्फत भारतका गृहमन्त्री अमित शाहसमक्ष बुझाइने र यसले कश्मीरी पण्डितहरूको स-सम्मान र दीर्घकालीन पुनर्वासका लागि महत्त्वपूर्ण नीतिगत निर्णय लिन मार्गप्रशस्त गर्ने विश्वास गरिएको छ।
