नवरात्रको चौथो दिनमा नौ दुर्गामध्येकी कुष्माण्डा देवीको पूजा आराधना विधिपूर्वक गरिन्छ। कुष्माण्डा देवीलाई विशेष शक्ति प्रदान गर्ने देवी मानिन्छिन्, जसले भक्तजनको त्रिविध ताप—आध्यात्मिक, आधिभौतिक, र आधिदैविक—हराइदिन्छिन्। कुष्माण्डा देवीको नामकरणको कारण पनि यही हो कि संसारको दुःख, ताप, र पीडाबाट मुक्त गराउने देवीको रूपमा उनी पूजा गरिन्छिन्।
शास्त्रीय मान्यताअनुसार कुष्माण्डा देवीले सृष्टिको प्रारम्भ गर्दा मुस्कानको माध्यमबाट ब्रह्माण्डको निर्माण गरेकी थिइन्। पुराणमा उनको वर्णनमा सुराले भरिएका घडा र रगतयुक्त पात्र धारण गर्ने उल्लेख गरिएको छ, जसले शक्ति र साहसको प्रतीकत्वलाई जनाउँछ।
यसै अवसरमा घटस्थापना भएको स्थानमा नियमितरूपमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी), श्रीमद्देवी भागवत लगायतका देवी स्तोत्र पाठ गरिन्छ। यस पूजा आराधनाबाट शक्ति, ऐश्वर्य, र विद्या प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न शक्तिपीठहरूमा भक्तजनको घुइँचो लागिरहेको छ, जहाँ कुष्माण्डा देवीसहित अन्य दुर्गा देवीहरूको पूजा गरिन्छ। उपत्यका बाहिरका प्रसिद्ध शक्तिपीठहरूमा पनि नवरात्रको पूजा विशेष तवरले मनाइन्छ।
