विवाह जीवनको अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण र दूरगामी निर्णय भएकाले जीवनसाथी छनोट गर्दा भावना, करियर र सामाजिक पक्षका साथसाथै स्वास्थ्यसँग जोडिएका संवेदनशील विषयहरूमा पनि उत्तिकै ध्यान दिनु आवश्यक मानिन्छ। स्त्रीरोग तथा निःसन्तानपन विशेषज्ञ डा. आशिता जैनका अनुसार आफ्नै कजिन वा नजिकको रगतको नाता पर्ने व्यक्तिसँग विवाह गर्दा जन्मिने बालबालिकामा आनुवंशिक अर्थात् वंशाणुगत रोगहरूको जोखिम सामान्य दम्पतीको तुलनामा निकै बढी हुन्छ। एउटै वंश र रगतको नाता भएका कारण श्रीमान् र श्रीमती दुवैमा कुनै एउटै सुप्त आनुवंशिक रोगको वाहक वा ‘क्यारियर’ हुने सम्भावना उच्च रहन्छ। यदि दम्पती नै एउटै वंशाणुगत रोगका वाहक छन् भने हरेक गर्भधारणका क्रममा २५ प्रतिशत सम्भावना बच्चा सो रोगबाट पूर्ण रूपमा प्रभावित हुने, ५० प्रतिशत सम्भावना बच्चा रोगको वाहक मात्र बन्ने र बाँकी २५ प्रतिशत सम्भावना मात्र बच्चा पूर्ण रूपमा स्वस्थ र रोगमुक्त जन्मिने हुन्छ।
यद्यपि, कजिन वा रगतको नातामा विवाह हुँदैमा प्रत्येक बच्चा अनिवार्य रूपमा जन्माजात वा आनुवंशिक रोगसहित नै जन्मिन्छ भन्ने ग्यारेन्टी भने हुँदैन, तर सामान्य दम्पतीको तुलनामा यस्ता जोडीबाट जन्मिएका बालबालिकामा स्वास्थ्य समस्या देखिने जोखिम भने गुणात्मक रूपमा उच्च रहने गर्दछ। यदि कसैको कजिन वा नातागोताभित्र विवाह भइसकेको छ भने पनि आत्तिनुको साटो सही समयमा वैज्ञानिक र चिकित्सकीय परामर्श लिनु बुद्धिमानी हुन्छ। यस्ता दम्पतीहरूले गर्भधारणको योजना बनाउनुअघि नै चिकित्सकसँग परामर्श गरी जेनेटिक काउन्सिलिङ गराउनुपर्छ र दुवै जनाको क्यारियर स्क्रिनिङ टेस्ट गराउनुपर्छ। साथै, आफ्नो परिवारमा पहिलेदेखि चल्दै आएका दीर्घरोग वा वंशाणुगत समस्याबारे चिकित्सकलाई खुला रूपमा जानकारी गराउनु अति आवश्यक हुन्छ।
आधुनिक चिकित्सा विज्ञानमा उपलब्ध अत्याधुनिक प्रविधिहरूले यस्ता जोखिमहरूलाई निवारण गर्न ठूलो मद्दत पुर्याएका छन्। यदि परीक्षणका क्रममा श्रीमान् र श्रीमती दुवै एउटै आनुवंशिक रोगको वाहक पाइएमा पनि प्राकृतिक गर्भधारणको साटो आईभीएफ (IVF) सँगै पिसिजिटि अर्थात् ‘प्रि-इम्प्लान्टेसन जेनेटिक टेस्टिङ’ (PGT) प्रविधिको प्रयोग गर्न सकिन्छ। यो प्रविधिमार्फत आमाको पाठेघरमा भ्रूण प्रत्यारोपण गर्नुअघि नै प्रयोगशालामा भ्रूणको डिएनए परीक्षण गरी आनुवंशिक रोगमुक्त स्वस्थ भ्रूण मात्र छनोट गरेर आमाको पाठेघरमा राख्न सकिन्छ। यसबाट वंशाणुगत रोगसहितको बच्चा जन्मिने जोखिमलाई लगभग पूर्ण रूपमा न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ। तसर्थ, अन्धविश्वास वा डरमा पर्नुको सट्टा सही सूचना, स्वास्थ्य चेतना र आधुनिक चिकित्सा प्रविधिको सही उपयोग गरी सोचविचार गरेर निर्णय लिनु नै सुरक्षित र स्वस्थ भविष्यका लागि उत्तम मार्ग हो।
