विराटनगर, ४ साउन । नेपाल र भारतबीचको द्विपक्षीय व्यापार तथा पारवहन संयोजकता (कनेक्टिभिटी) मा एउटा नयाँ र ऐतिहासिक अध्याय थपिएको छ। भारतको कोलकाता बन्दरगाहबाट नेपालको विराटनगर एकीकृत जाँच चौकी (आईसीपी) का लागि हिँडेको पहिलो मालवाहक (कार्गो) रेल शुक्रबार सफलतापूर्वक विराटनगर आइपुगेको छ।
नेपाल-भारत पारवहन क्षेत्रमा यसलाई एउटा ठूलो उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। नेपालका लागि भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवले यस ऐतिहासिक सुरुवातको पुष्टि गर्दै यो सेवाले नेपालको व्यापारिक लजिस्टिक र पारवहन प्रणालीमा दूरगामी सकारात्मक प्रभाव पार्ने बताउनुभएको छ।
के थियो पुरानो व्यवस्था र के भयो परिवर्तन?
नेपाल–भारत पारवहन सन्धि अन्तर्गत तेस्रो मुलुकबाट आयात गरिने औद्योगिक कच्चा पदार्थ तथा अन्य सामग्रीहरू भारतीय भूमि (सडक वा रेलमार्ग) हुँदै नेपाली सीमासम्म ल्याउने गरिन्छ। यसअघि यो सन्धि अन्तर्गत रेलमार्गमार्फत आउने कार्गोलाई केवल वीरगन्ज आईसीपीसम्म मात्र आउने अनुमति थियो। जसका कारण विराटनगर, सुनसरी–मोरङ औद्योगिक करिडोर लगायत पूर्वी नेपालका लागि आउने सामान पनि वीरगन्जमा ओरालेर पुनः ट्रकमा लोड गरी ल्याउनुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था थियो।
तर, गत वर्षको नोभेम्बर महिनामा भारतको केन्द्रीय अप्रत्यक्ष कर तथा सीमा शुल्क बोर्डले आफ्नो इलेक्ट्रोनिक कार्गो ट्र्याकिङ सिस्टम (ईसीटीएस) सम्बन्धी नियममा महत्त्वपूर्ण संशोधन गरेपछि कोलकाता, हल्दिया र विशाखापत्तनम जस्ता प्रमुख भारतीय बन्दरगाहबाट नेपालका अन्य सीमावर्ती क्षेत्रमा पनि सिधै रेल कार्गो सञ्चालन गर्ने कानुनी बाटो खुलेको थियो। सोही संशोधित व्यवस्थाको जगमा अहिले विराटनगरसम्म सिधै कार्गो रेल सम्भव भएको हो।
ढुवानी लागत १५ देखि २० प्रतिशत घट्ने, उपभोक्तालाई राहत
यो सेवाको सुरुवातसँगै पूर्वी नेपालका उद्योगी व्यवसायीहरू निकै उत्साहित भएका छन्। सडक मार्ग वा भन्सार विन्दु परिवर्तन गरेर सामान ल्याउनुभन्दा रेलबाट सिधै सामान आयात गर्दा लागत र समय दुवै निकै कम हुनेछ।
व्यापार विश्लेषक तथा उद्योगीहरूका अनुसार, कोलकाता वा विशाखापत्तनम बन्दरगाहबाट सिधै विराटनगर आईसीपीसम्म कार्गो रेल आउँदा समग्र ढुवानी खर्च (लजिस्टिक कस्ट) मा करिब १५ देखि २० प्रतिशतसम्मको ठूलो कटौती हुने अनुमान गरिएको छ।
यसअघि वीरगन्जमा सामान ओराल्ने, फेरि ट्रकमा लोड गर्ने र विराटनगरसम्म ढुवानी गर्दा उद्योगीहरूको ठूलो अतिरिक्त रकम खर्च हुने मात्र नभई सामान आइपुग्न हप्तौँ समय लाग्ने गर्दथ्यो। अब सिधै विराटनगर भन्सारमै कार्गो रेल आउने भएपछि औद्योगिक कच्चा पदार्थको लागत घट्ने र यसको प्रत्यक्ष सकारात्मक लाभ नेपाली बजार र उपभोक्तासम्म पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
