हिन्दू धर्ममा एकादशी व्रतलाई विशेष पवित्रता र धार्मिक महत्त्वका साथ मनाइन्छ। हरेक महिना दुईवटा एकादशी पर्छन् — शुक्ल पक्ष र कृष्ण पक्षमा। तिनीमध्ये वैशाख महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्ने एकादशीलाई वरूथिनी एकादशी भनिन्छ। यो व्रतले आध्यात्मिक उन्नति दिलाउने, पापहरू नाश गर्ने र मोक्ष प्राप्तिमा सहायक हुने विश्वास गरिन्छ।
वरूथिनी एकादशीको अर्थ
‘वरूथिनी’ शब्द संस्कृत भाषाबाट आएको हो, जसको अर्थ हुन्छ “सुरक्षित गर्ने” वा “संरक्षण दिने”। यस एकादशीको व्रतले व्रतालुलाई सबै प्रकारका भय, दुःख, रोग र पापहरूबाट सुरक्षा दिने विश्वास गरिन्छ।
धार्मिक महत्त्व
पौराणिक शास्त्रअनुसार भगवान श्रीकृष्णले धर्मराज युधिष्ठिरलाई वरूथिनी एकादशी व्रतको महिमा वर्णन गर्दै भन्नुभएको छ कि जसले यो व्रत श्रद्धा र भक्तिसाथ गर्दछ, उसले हजारौं वर्षसम्म तपस्या गरेसरह पुण्य प्राप्त गर्दछ। यो व्रतले विशेष गरेर पापहरूको नाश र चित्तशुद्धिको मार्ग प्रदान गर्छ।
व्रत विधि
१. एक दिनअगाडि (दशमी) बेलुकादेखि नै सात्त्विक भोजन गर्नुपर्छ।
२. एकादशीका दिन बिहान स्नान गरी भगवान विष्णुको पूजा, व्रत र जप गर्नुपर्छ।
३. दिनभर व्रत गरी रात्रिभर जाग्राम गर्नु पुण्यदायक मानिन्छ।
४. द्वादशीका दिन ब्राह्मणलाई भोजन गराई, दानदक्षिणा दिएपछि व्रत सम्पन्न गरिन्छ।
फलस्वरूप लाभहरू
पापमोचन र आत्मशुद्धि
जीवनमा सुख, शान्ति र समृद्धि
पितृमोक्ष र मोक्ष प्राप्तिको बाटो
शारीरिक र मानसिक शुद्धता
निष्कर्ष
वरूथिनी एकादशी व्रत एक अत्यन्त पवित्र र फलदायी व्रत हो। श्रद्धा र विश्वासपूर्वक गरिएको यो व्रतले आध्यात्मिक उन्नतिका साथसाथै जीवनका दुःख–कष्टहरूबाट मुक्ति दिन्छ। भगवान विष्णुको आराधनामा समर्पित यो दिन आत्मकल्याणको अनुपम अवसर हो।
नारायणबहादुर बस्नेत
मेचिनगर-८ झापा ।
