लेखक: नारायणबहादुर बस्नेत / मेचिनगर ८
बैशाख २५, २०८२ — हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्तै पुण्यदायक मानिने मोहिनी एकादशी र मानव सेवा तथा दया भावनाको प्रतीक विश्व रेडक्रस दिवस यस वर्ष एउटै दिनमा परेको छ। यस दिन आध्यात्मिक आस्था र सामाजिक सेवाको सुन्दर संगम देख्न पाइन्छ।
मोहिनी एकादशी : मोहको अन्त्य र मोक्षको आरम्भ
एकादशी व्रतको धार्मिक महत्त्व अपार छ। प्रत्येक वर्ष २४ वटा एकादशी मनाइन्छ, जसमा मोहिनी एकादशी विशिष्ट मानिन्छ। यो वैशाख शुक्ल पक्षको एकादशी हो। यस दिन व्रत बसेर भगवान विष्णुको आराधना गर्ने परम्परा छ।
व्रतकथा (कथा सार)
प्राचीन कालमा ‘धुन्धुकारी’ नाम गरेका ब्राह्मणका छोराले अपराधमूलक जीवन बिताउँथे। मृत्यु पश्चात उनको आत्मा प्रेत रूपमा अलपत्र रहन्छ। पछि उनका भाई ‘गोकर्ण’ले मोहिनी एकादशीको व्रत गरी उनको उद्धार गरेका थिए। यस कथाले देखाउँछ कि मोहिनी एकादशीको पुण्यले मृतात्मासमेत मोक्ष प्राप्त गर्न सक्छ।
‘मोहिनी’ भन्ने अर्थ नै हो– मोह गर्ने, आकर्षित गर्ने। पुराण अनुसार भगवान विष्णुले मोहिनी रूप धारण गरी अमृत असुरहरूबाट जोगाउनुभएको प्रसङ्ग यस एकादशीसँग जोडिन्छ। यस दिन व्रत बस्दा पापहरू नाश हुने र मनमा शान्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
विश्व रेडक्रस दिवस : मानवताका सेवकहरूलाई सम्मान
हरेक वर्ष मे ८ तारिखमा मनाइने विश्व रेडक्रस दिवस रेडक्रस संस्थाका संस्थापक जिन हेनरी ड्युनाँको जन्मदिनको अवसरमा मनाइन्छ। यो दिन सन् १८२८ मा जन्मिएका ड्युनाँले युद्धमा घाइते सैनिकहरूका लागि निःस्वार्थ सेवा गर्दै रेडक्रसको बीज रोपेका थिए।
रेडक्रसको भूमिका
रेडक्रस संस्था प्राकृतिक विपत्ति, युद्ध, महामारीजस्ता संकटमा परेका मानिसहरूको जीवन रक्षाका लागि अग्रपङ्क्तिमा खटिन्छ। नेपालको सन्दर्भमा नेपाल रेडक्रस सोसाइटीले भूकम्प, बाढी, स्वास्थ्य सेवा, र रक्तदान जस्ता कार्यमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याउँदै आएको छ।
निष्कर्ष
बैशाख २५ ले एकातिर आत्मशुद्धि र आध्यात्मिक मुक्ति (मोहिनी एकादशी) को प्रेरणा दिन्छ भने अर्कोतिर मानव सेवाको महत्व (रेडक्रस दिवस) झल्काउँछ। यो दिन हामीले भित्री शुद्धि र बाहिरी सेवा — दुबै पक्षलाई सन्तुलित बनाउन सक्ने अवसर पनि हो।
आजको दिन आफैँका लागि व्रत गरेर मन शुद्ध पारौँ, र समाजका लागि सानो सेवा गरेर हृदय विशाल बनाऔ।
